Haberleşmenin Gizliliği, Özel Hayat ve Kişisel Veriler: TCK m.132, 134 ve 136’nın Karşılaştırılması

Özel bir mesaj, kişinin mahrem alanına ait bir fotoğraf ve telefon numarası özel hayatla ilişkili olabilir; ancak aynı suç tipine tabi değildir. Hukuki nitelendirme, korunan içeriğin özüne göre yapılır.

Türk Ceza Kanunu’nun 132, 134 ve 136. maddeleri özel hayatın birbiriyle ilişkili fakat farklı alanlarını korur. Doğru nitelendirme için öncelikle ihlale konu içeriğin hukuki niteliği belirlenmelidir: İçerik kişiler arasındaki gizli bir haberleşme mi, özel hayata ait bir görüntü veya ses mi, yoksa kimliği belirli ya da belirlenebilir kişiye ilişkin başka bir kişisel veri midir?

TCK m.132: Haberleşmenin gizliliğinin ihlali

TCK m.132; özel mesaj, e-posta, mektup ve telefon görüşmesi gibi kişiler arasındaki aleni olmayan haberleşmeyi korur. Haberleşme içeriğinin yetkisiz biçimde öğrenilmesi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını; içeriğin kaydedilmesi ise cezanın bir kat artırılmasını gerektirir. Haberleşmenin tarafı olmayan kişinin içeriği hukuka aykırı olarak ifşa etmesi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılanır. Haberleşmenin taraflarından biri içeriği diğer tarafın rızası olmadan hukuka aykırı biçimde alenen açıklarsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gündeme gelir.

Haberleşme içeriğinin mahrem bir sır taşıması şart değildir. Belirleyici olan, kişiler arasındaki iletişimin aleni olmaması ve tarafların içeriğin gizli kalacağı konusunda haklı bir beklentisinin bulunmasıdır.

TCK m.134: Özel hayatın gizliliğinin ihlali

TCK m.134 kişinin özel yaşamının gizli alanını korur. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; ihlal görüntü veya ses kaydı alınarak gerçekleştirilirse ceza bir kat artırılır. Özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Basın ve yayın yoluyla yayım da aynı kapsamdadır.

Özel hayat yalnızca evin içi veya cinsel yaşamdan ibaret değildir. Olayın gerçekleştiği yer, içeriğin niteliği, ilk paylaşımın hedef kitlesi, kişinin önceki açıklamaları, kamu yararı ve makul gizlilik beklentisi birlikte değerlendirilir. Kamusal bir yerde bulunmak da kişinin tüm davranışlarının kaydedilip sınırsızca yayımlanmasına peşinen rıza gösterdiği anlamına gelmez.

TCK m.136: Kişisel verileri hukuka aykırı verme, yayma veya ele geçirme

TCK m.136, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörür. Kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad ve soyadı, telefon numarası, adres, fotoğraf, konum, hesap bilgisi, sağlık verisi, siyasi görüş ile biyometrik ve genetik bilgiler bu kapsama girebilir.

Kişisel verinin mutlaka gizli olması gerekmez. Kamuya açık bilgi de kişisel veri niteliğini koruyabilir. Bununla birlikte bilginin daha önce açıklanmış olması, kullanım amacı, kamu yararı ve ölçülülük, sonraki işlemin hukuka aykırı olup olmadığının değerlendirilmesinde önem taşır. Verinin hukuka aykırı biçimde kaydedilmesi ise ayrıca TCK m.135’te düzenlenmiştir.

Suçlar nasıl birbirinden ayrılır?

Özel norm ve suçların içtimaı

Haberleşme içeriği ve özel hayata ilişkin görüntüler aynı zamanda kişisel veri niteliği de taşıyabilir. Buna rağmen, konu özellikle haberleşme içeriğiyse m.132’nin; özel hayata ilişkin görüntü veya ses ise m.134’ün, daha genel nitelikteki m.136’ya göre öncelikle uygulanması gerekir. TCK m.136 esas olarak bu özel kategoriler dışında kalan kişisel veriler bakımından uygulanır. Bununla birlikte aynı paylaşımda özel yazışma, mahrem görüntü ve adres gibi birbirinden bağımsız içerikler bulunuyorsa, her fiil ve korunan hukuki değer içtima kuralları çerçevesinde ayrıca incelenir.

Şikâyet ve nitelikli hâller

TCK m.139 uyarınca m.132 ve m.134 kapsamındaki suçlar kural olarak şikâyete bağlıdır. TCK m.136 ise şikâyete bağlı değildir ve savcılıkça resen soruşturulur. TCK m.137 uyarınca bu suçların kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak veya bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Her olayda rıza, kanuni yetki, hakkın kullanılması, kamu yararı veya başka bir hukuka uygunluk nedeninin bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Pratik sonuç

Doğru suç vasfını dosyanın teknik biçimi değil, korunan içeriğin özü belirler: özel yazışma m.132’ye; mahrem alana ilişkin görüntü veya ses m.134’e; bunların dışında kalan kişisel bilgiler ise m.136’ya işaret eder. Bu nedenle içeriğin kaynağı, ilk hedef kitlesi, nasıl elde edildiği, rızanın kapsamı, yayımlama amacı ve ifşanın genişliği kritik delillerdir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayın özelliklerine göre verilecek hukuki görüşün yerini tutmaz. Şikâyet veya savunma hazırlanmadan önce güncel mevzuat ve içtihat, dosyadaki özgül delillerle birlikte değerlendirilmelidir.